Te veel fijn stof? Verplaats het meetpunt!

Al jaren haalt het meetpunt van Ruisbroek (Puurs) één van de slechtste scores van België op het vlak van fijn stof. Omwille van de slechte ligging stelt de VMM als oplossing voor om het meetpunt over de Rupel naar De Schorre in Boom te verplaatsen.

Als er op een dag meer dan vijftig microgram fijn stof per kubieke meter (50 µg/m3) wordt uitgestoten, is de norm overschreden. “Volgens Europa mag dat [maximaal, nvdr] 35 dagen in een jaar”, zegt Mie Van de Kerckhove van de Vlaamse Milieumaatschappij. “Maar in Ruisbroek gebeurde het in 2010 vijftig keer. In 2011 viel het al zeven keer voor. De veelvuldige overschrijding van die norm heeft een negatieve invloed op de gezondheid. Het kan bijvoorbeeld de kortademigheid van longpatiënten stimuleren”, zegt Mie Van de Kerckhove van de Vlaamse Milieumaatschappij. “Het meetpunt bevindt zich in Ruisbroek op het industrieterrein. Bovendien waren er het voorbije jaar veel openbare werkzaamheden in de buurt en zijn er veel zandhopen. Dat geeft een vertekend beeld van de werkelijke hoeveelheid fijn stof. Na gesprekken met het gemeentebestuur hebben we beslist om het meetpunt in maart te verplaatsen naar de buurt van De Schorre in Boom”, zegt Van de Kerckhove.

Hotspot Ruisbroek

De "openbare werkzaamheden in de buurt" zijn niet de enige verklaring voor de normoverschrijdingen: ook in 2009 werd de dagnorm 41 keer overtreden, in 2008 39 keer. Het jaarverslag 2009 geeft een verklaring voor het meetstation in Ruisbroek: "Het meetstation Ruisbroek (42R832) ligt middenin een industriële omgeving en is dus eerder een brongericht meetstation dan wel een meetstation voor de bewaking van de menselijke blootstelling". Uit een modelleringsonderzoek voor de situatie in 2002 blijkt dat het verkeer 20% van de plaatselijke bijdrage verklaart, met als belangrijkste boosdoener de A12. In 2007 werd een actieplan hotspots opgesteld voor verschillende Vlaamse industriële hotspots, met een lijst van maatregelen voor elk van die hotspots, waaronder Ruisbroek. In 2011 blijkt er een eenvoudigere oplossing: op een plaats met minder fijn stof meten.

bron: VMM

 

Door het verplaatsen van het meetstation gaat heel wat informatie verloren. De metingen in Ruisbroek gebeurden al sinds 1996 en zijn dus een goede weergave van de historische evolutie van de fijnstof-concentratie op deze locatie. De evolutie op probleemlocaties is van grote waarde om de impact van maatregelen (zoals bvb. de Euro5-norm) te kunnen inschatten. Volgens de VMM is, omwille van de slechte ligging van het meetpunt te Ruisbroek, verergerd door allerlei infrastructuurwerken in de omgeving, het belang van de historische reeks of de mogelijkheid dit meetstation te gebruiken voor de evaluatie van genomen maatregelen eerder minimaal.

Europese normen voor meetstations

De meting van fijn stof (PM10 en PM2,5) en van een aantal andere luchtparameters vindt plaats in uitvoering van de EU Richtlijn 2008/50/EG. Om aan de bepalingen van de richtlijn te voldoen vindt momenteel een beoordeling plaats van de inplanting van de bestaande meetstations, en worden een aantal bijkomende meetstations gepland.

Sinds de publicatie van de Richtlijn 2008/50/EG zijn er duidelijke richtlijnen beschikbaar in verband met de locatie van de meetstations voor de beoordeling van de luchtkwaliteit. Bijlage III, A, 2 van de richtlijn stelt :

Op de volgende locaties vindt geen beoordeling plaats van de naleving van de grenswaarden met het oog op de bescherming van de menselijke gezondheid:

a) locaties die zich bevinden in gebieden waartoe leden van het publiek geen toegang hebben en waar geen vaste bewoning is;

b) overeenkomstig artikel 2, lid 1, op bedrijfsterreinen of terreinen van industriële inrichtingen, waarop alle relevante bepalingen inzake gezondheid en veiligheid op het werk gelden.

Het meetstation van Ruisbroek is volgens bovenstaande bepalingen niet geschikt voor de beoordeling van de luchtkwaliteit in  functie van de bescherming van de menselijke gezondheid. Bovendien zijn de omgevingskarakteristieken in de onmiddellijke omgeving van het meetstation niet ideaal. In 2006 werden er op het terrein windmolens in gebruik genomen. Vlak bij het meetstation werd en wordt regelmatig zand gestockeerd in de vorm van zandhopen die de oorzaak kunnen zijn van opwaaiend stof.

De Richtlijn 2008/50/EG stelt (bijlage III, B, 1) :

b) De bemonsteringspunten moeten zich in het algemeen op een zodanige plaats bevinden dat meting van zeer kleine micromilieus in de directe omgeving wordt voorkomen (…);

f) De bemonsteringspunten moeten zo mogelijk ook representatief zijn voor soortgelijke locaties buiten de onmiddellijke omgeving ervan.

Op basis van voorgaande overwegingen is het bijgevolg noodzakelijk het meetstation te verplaatsen.
Philippe D'Hondt, woordvoerder bij de VMM: "In 2010 waren nog 6 andere meetstations in overschrijding voor PM10 en deze zullen niet verplaatst worden. Alleen wordt – om vergelijkbare redenen als voor het Ruisbroek meetstation - momenteel onderzocht of een andere meetlocatie voor het meetstation in het Baudelopark te Gent aangewezen is [daar zijn de tijdens de Gentse Feesten overschrijdingen die te wijten zijn aan hamburgerkramen, nvdr]."

Fijn stof

Fijn stof is enorm schadelijk voor de gezondheid. Volgens de EU veroorzaakt het fijn stof in Vlaanderen een daling van onze gezonde levensduur van 3 jaar. Daarom heeft de EU een jaarlijkse grenswaarde "voor de bescherming van de menselijke gezondheid" opgelegd voor fijn stof (PM10): gemiddeld 40 µg/m3/dag sinds 1 januari 2005 (en 25 µg/m3/dag vanaf 2015). Er werd ook een maximaal daggemiddelde vastgelegd van 50 µg/m3 en deze norm mag niet vaker dan 35 keer per jaar overschreden worden. Europa tikte België hiervoor al op de vingers. De Europese Commissie ging akkoord dat Vlaanderen moeilijkheden heeft door de grote grensoverschrijdende invloed en ging ook akkoord dat er reeds veel maatregelen genomen werden. Ze wees er echter op dat een aantal maatregelen nog niet ver genoeg gevorderd waren zoals kilometerheffing en Low Emission Zones. Het gevolg is dat er gestart is met een inbreukprocedure tegen België.

Fijn stof wordt vooral veroorzaakt door industrie en verkeer (met dieselmotoren als grootste boosdoener).  Belangrijke opmerking is dat veel van het gemeten fijn stof in het buitenland wordt veroorzaakt en ons land komt binnenwaaien, al blijft Vlaanderen wel een netto-exporteur van fijn stof. Ook de weersomstandigheden spelen hierbij een zeer belangrijke rol.

Elk jaar publiceert de VMM een jaarverslag (jaarverslag 2009) met de resultaten van de metingen. De daggrenswaarde voor de bescherming van de menselijke gezondheid werd in 2009 in 9 van de 33 meetstations overschreden.

Extra punten voor originaliteit?

Het verplaatsen van een meetstation is een elegante oplossing om aan de normen van de EU te voldoen. In Madrid (Spanje) kwam men vorig jaar al op het idee om meetstations op sterk vervuilde plekken te verplaatsen naar groenere, veel minder vervuilde gebieden. Zo werd een meetstation weggehaald van het Plaza Gregorio Marañon, waar Madrids centrale verkeersader Paseo de Castellana twee andere drukke straten kruist. Het weggehaalde meethokje staat nu 150 meter verderop, in een parkje.

Bronnen: Ademloos, GvA

mv - 21/02/2011