Dit artikel maakt deel uit van Notenkraker#2, een publicatie van Netwerk Duurzame Mobiliteit over mobiliteit en participatie.
Agnes Voet is beleidsmedewerker bij De Vlaamse Vereniging Dorpsbelangen vzw, de koepel van bijna honderd dorpsteams. VVDB ziet in het werken met dorpsteams (ook dorps- of wijkraden of bewonersplatformen genoemd) een prachtig participatiemodel voor gemeenten met dorpen en wijken. |
De utopische gemeente “Goelevegem” kent de participatieve kracht die van burgerplatformen uitgaat. Deze modelgemeente bulkt van de goede praktijken die vanuit burgerkracht zijn ontstaan. Elk hieronder vermeld opzet is uit de werking van een twaalftal reële burgergroepen of drie lokale besturen in Vlaanderen geplukt. Alles is dus uit het leven gegrepen.
Het landelijke Goelevegem telt een klein centrum en vijf unieke dorpen. Overal zorgt een burgergroep voor een bruisend dorpsleven. De vijf dorpsteams en het kernteam inspireren elkaar. Ze delen informatie over actuele projecten die de veerkracht aanwakkeren. Het lokaal bestuur houdt nauw contact, is regelmatig aanwezig op uitwisselingen en samenkomsten en biedt logistieke steun waar het kan.
De burgemeester wil proactief werken in plaats van reactief, met gedeeld eigenaarschap. Hierdoor beslist het lokaal bestuur niet over de inwoners heen, maar voert het een beleid waarin de zes teams centraal staan en ruimte krijgen om hun buurt te co-creëren. De ontwikkelingen zijn maatwerk: elke buurt grijpt andere kansen en heeft andere uitdagingen. Maar een gezamenlijke visie verbindt.
Bovendien zijn de zes buurten door kwalitatieve trage wegen ook nog eens letterlijk met elkaar verbonden. Goelevegemse burgers ontmoeten elkaar hierdoor gemakkelijker en wisselen spontaner ideeën uit, waardoor het sociaal kapitaal groeit. En als de neuzen van het bestuur en de burgerteams eens niet in dezelfde richting wijzen, laat overleg zien hoe een impasse kan worden doorbroken. De burgerteams zijn ambitieus. Ze willen uitblinken en andere Vlaamse dorpen inspireren. Hun drive maakt van Goelevegem een warme gemeente. Deze zes teams zijn aanwezig:
Goedebroek
Dorpsteam Goedebroek ijverde jaren voor een eigen dorpshuis. Recent kwam een geschikt erfgoedpand vrij. De gemeente kocht het op en renoveerde het – samen met het Dorpsteam en 100 dorpsbewoners – tot een gezellig, gebruiksvriendelijk buurthuis. Een van de trekkers vertelt: “Ons dorpshuis is écht verbindend en verwelkomt alle dorpelingen. De caféruimte vormt ook de start- en eindplek van wandelingen. Elke week wordt op bestelling een groentepakket van de lokale CSA-boer afgeleverd. We fungeren als weekendbakker, helpen mensen met ICT-noden, geven lessen Nederlands aan dorpsgenoten met een migratieverleden en doen nog veel meer. De gemeentelijke contactambtenaar coacht ons wanneer het nodig is. Op dit moment richten we de buitenruimte op een duurzame manier in. We plannen ook een kleine vorm van sociale tewerkstelling om mensen met zorgnood te laten meewerken. En we hebben nog veel andere ideeën!”
Goedeleest
Het dorp Goedeleest is afgelegen maar telt een ruim aantal inwoners. Dorpsteam Goedeleest fungeert als antennepunt van de gemeente. De voorzitter zegt: “Wij willen niet dat elke dorpsbewoner voor iets kleins zoals een kids-ID of reispas naar het gemeentehuis moet. We regelen ook afspraken met de burgemeester, een schepen of de wijkagent op een vaste dag in ons ontmoetingscentrum. Andere vrijwilligers coördineren hier een digipunt of helpen mensen bij een online-reservatie of inschrijving. De goede contacten met ons lokaal bestuur en de waardering die wij voor onze inzet krijgen, geven alle vrijwilligers de energie om hiermee verder te gaan.”
Goedebeke
Dorpsteam Goedebeke herinnert zich de grote infrastructuurwerken die enkele jaren geleden plaatsvonden, onder andere op de ringweg aan een spoorwegovergang: “Het waren woelige tijden. De gemeente had nog niet die overlegcultuur. Het dorpsteam fungeerde als schakel tussen de dorpsbewoners en de gemeente. Wij hielden enquêtes die onder andere leidden tot de aanleg van geluidschermen langs het spoor en gaven advies rond de aankleding van de stationstunnel. Later vroegen we een betere verkeerssignalisatie aan een rondweg en brachten we enkele verbeteringen in het beleidsplan Ruimte voor Goelevegem aan. Onze expertise en de steeds betere ingesteldheid van het bestuur brachten ons echt vooruit! Zo gaven we onze dorpelingen ook een morele opkikker.”
Goedejan
Dorpsteam Goedejan bewaakt de openbare ruimtes. Het team wil meer landschapselementen in en rond het dorp binnenbrengen. Aan het kerkplein klinkt het zo: “Wij betrokken de dorpsbewoners rond de herinrichting van dit plein en realiseerden de verbinding met een ruige hoek waar we samen oude fruitrasbomen en inheemse struiken herplantten. Zo ontstond onze dorpsboomgaard, waarvoor de dorpsschool een insectenhotel knutselde. We daagden de gemeente ook uit om bomen te planten op openbaar domein, met de belofte om dan zelf vijf keer zoveel bomen op privégrond te plaatsen. We formuleerden onze ideeën voor de verfraaiing van het stationsplein. Enkele van onze bewoners hebben gelukkig ervaring met ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP). Binnenkort stellen we een advies op voor een aankomende verkaveling die we luchtig willen houden met groenaanplanten. Stiekem is het onze droom om de aanwezige groenstructuren rond het dorp met elkaar te verbinden tot een volledig groene gordel. Met nog diverse recreatie- en ontmoetingsfaciliteiten kan dit uitgroeien tot een echt visitekaartje voor ons dorp.”
Goedertel
Dit Dorpsteam organiseert ook bosbaden. Hiermee motiveren vrijwilligers de deelnemers om hun drukke dagelijkse leven bewust te vertragen en in een sterkere verbinding met de natuur hun gezondheid te verbeteren. In de toekomst wil het Dorpsteam ook gesprekstafels organiseren rond wonen en zorg.
Goedsaam
Centrumteam Goedsaam organiseerde zich als koepel van alle centrumverenigingen. Speerpunten van dit team zijn het betrekken van jeugd en de kwetsbare burger in een blauw-groene omgeving. Met de uitbouw van een Kinder- en jongerencentrum in samenspraak met veel partners – waaronder de jeugd – ontstond een natuurinclusieve, belevingsgerichte speelomgeving. En via het Kinderparlement bereidt het team kinderen voor op het nemen van beleidsbeslissingen.
Sinds corona gaan vrijwilligers elke winter langs bij 70-plussers in Goedsaam om te kijken hoe het met hen gaat en straatambassadeurs signaleren noden van omwonenden. Een trekkersfiguur stelt: “Door alle initiatieven kennen bijna alle dorpsbewoners elkaar. Het sociale weefsel vertoont nog enkele zwakke plekken, maar er is opvallend minder eenzaamheid en minder vraagschaamte. De dorpelingen – of ze nu al lang of nog maar pas in het dorp wonen en van welke origine ze ook zijn – durven elkaar iets vragen en helpen elkaar ook spontaan.”